Hướng dẫn Phân tích bài thơ “Vịnh mùa đông” văn học 9 mới nhất

Nguyễn Công Trứ(1778-1858) nhà nghèo, học giỏi, giàu chí khí, phong nhã hào hoa. “Hàn nho phong vị phú” là một bài thơ Nôm kiệt tác nói lên cốt cách của Nguyễn Công Trứ.Là một vị quan to trong triều Nguyễn, văn võ toàn tài, nổi tiếng kinh bang tế thế. Là một nhà thơ lớn của đất nước, có biệt tài về thơ hát nói. Ông còn để lại khoảng năm sáu chục bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật mang một phong cách nghệ thuật độc đáo: thông tục, giản dị, nôm na mà tự nhiên, sinh động. Văn học trung đại Việt Nam chưa có nhà thơ nào nói thật hay về chí nam nhi, chí anh hùng bằng Nguyễn Công Trứ

Phân tích bài thơ “Vịnh mùa đông” số 1

Nguyễn Công Trứ là nhân vật kiệt xuất trong lịch sử Việt Nam, nổi tiếng là vị quan thanh liêm, tài trí hơn người nhưng có lối sống tự do và vô cùng ngang tàng, ngạo nghễ. Tính cách của ông còn được thể hiện rõ trong thơ ca. Và Bài thơ Vịnh mùa đông của ông là một trong những số đó.  Nguyễn Công Trứ bị ám ảnh và đảo phách giữa hai đời sống: Một là tự do, phóng khoáng; hai là phận vị với dân, với nước

Nghĩ lại thì trời vốn cũng sòng,

Chẳng vì rét mướt bỏ Mùa Đông.

Mây về ngàn Hồng đen như mực,

Gió lọt rèm thưa lạnh tựa đồng.

Cảo mực hơi may ngòi bút rít,

Phím loan cưởi nhuộm sợi tơ chùng.

Bốn mùa ví những xuân đi cả,

Góc núi ai hay sức lão tùng.

Những câu thơ đầu của bài thơ đã nêu lên một nhận xét về thời tiết, về quy luật của tự nhiên, của mùa đông trong sự vận động tuần hoàn 4 mùa trong một năm. Trời đất, vũ trụ như một con người rất thẳng thắn, công bằng theo quy luật âm dương, luật bù trừ: có nóng thì phải có lạnh. Mùa đông đến như một điều tất yếu của đất trời.

Mây về ngàn Hồng đen như mực,

Gió lọt rèm thưa lạnh tựa đồng.

Mùa đông đã đến thật sự trong những câu thơ tiếp theo của Nguyễn Công Trứ. Có mây và gió. “Mây đen như mực” làm cho bầu trời nặng nề, tối tăm cả lại. Không phải là một áng mây mà là từng lớp, từng lớp chuyển động trôi nhanh “về ngàn Hồng”. Những câu thơ tả rất hiện thực: màu mây đen như mực, cách ví của người dân quê, rất cụ thể; không gian, địa danh được xác định: ngàn Hồng, ở cạnh làng Uy Viễn, . Đây chính là cảnh quê hương của Nguyễn Công Trứ.

Mây về ngàn hồng đen như mực

Gió lọt rèm thưa lạnh tựa đồng.

“Mây đen” và “Gió lạnh” đối xứng nhau, cũng vẽ nên bức tranh, không gian u ám, giá lạnh của Mùa Đông miền Bắc Việt Nam. Với cách dùng phương pháp so sánh, Nguyễn Công Trứ đã gợi nên đến cả cảm giác rợn ngợp, tăm tối của bầu trời, non nước hùng vĩ quê hương Hà Tĩnh của mình. Hòa cùng với màn đen như mự, cái lạnh mùa đông đang kéo về quê hương ông. Tất cả, cái lạnh đẩy cuộc sống và hoạt động của con người, muôn vật vào trạng thái yếu ớt, gần như bất động.

Nỗi khổ khi mùa đông tới trên quê hương được Nguyễn CÔng Trứ với những câu thơ :

“Cảo mực hơi may ngòi bút rít,

Phím loan cưởi nhuốm sợi tơ chùng”

Với  hai câu thơ tả hơi may và sương giá mùa đông là hình ảnh một nhà nho nghèo chưa gặp vận, nhưng giàu nghị lực, có một đời sống tâm hồn phong phú đang đứng trước mọi thử thách, gian khổ, thiếu thốn cuộc đời. Câu trả lời được Nguyễn Công Trứ Hai giả định để từ đó bày tỏ một suy ngẫm về quan niệm sống, một cách sống. Nếu cả 4 mùa trong một năm đều là mùa xuân hết thảy, thì mọi người đâu hay, đâu biết sức chịu đựng sương gió lạnh của cây thông, cây tùng già. Một cách nói bình dị mà sầu sắc:

“Bốn mùa ví những xuân đi cả,

Góc núi ai hay sức lão tùng.”

Hình ảnh “lão tùng” xuất hiện cuối bài thơ đã khẳng định một quan niệm sống đẹp, một nhân cách cứng cỏi, lạc quan và tự tin của Nguyên Công Trứ khi chưa đỗ đạt, đang sống trong cảnh hàn vi.

 

Phân tích bài thơ “Vịnh mùa đông” số 2

Nguyễn Công Trứ (1778- 1858) là một vị quan to trong triều Nguyễn, văn võ toàn tài, nổi tiếng kinh bang tế thế. Là một nhà thơ lớn của đất nước, có biệt tài về thơ hát nói. Ông có nhiều bài vịnh rất hay được lưu truyền mãi về sau, trong đó có bài thơ “Vịnh mùa đông”.

Cái hay và độc đáo của của bài thơ “Vịnh mùa đông” là ở lớp nghĩa hàm ẩn, mang tính ẩn đụ độc đáo. Chỉ qua việc tả về 3 tháng mùa đông rét mướt của quê nhà (Hà Tĩnh) mà nói lên được nếp sống của vị hàn nho, thể hiện khí phách của kẻ sĩ đứng vững trước mọi thử thách của cuộc đời.

 

Nghĩ lại thì trời vốn cũng sòng,

Chẳng vì rét mướt bỏ mùa đông.

Quy luật tự nhiên, mùa đông ắt sẽ rét mướt. Lời thơ rất đơn giản, mộc mạc nhưng khẳng định được chân lý. “Sòng” là sòng phẳng, không thiên vị. Chẳng phải vì rét quá mà trời lại bỏ qua mùa đông. Vận động tự nhiên phải trải qua 4 mùa. Mùa xuân ấm áp, mùa hè nóng nực, mùa thu mát mẻ và mùa động giá rét.

Mây về ngàn Hồng đen như mực,

Gió lọt rèm thưa lạnh tựa đồng.

“Mây” và “gió”, “về” và “lọt”, “ngàn Hồng” và “rèm thưa”’, “đen như mực”,  “lạnh tựa đồng” . Các  từ đối nhau nhưng rất hợp cách: danh từ đối với danh từ, động từ đối với động từ, hình ảnh so sánh đối với hình ảnh so sánh. Hai câu thơ thực sự đang vịnh cảnh mùa đông. Mây đen làm cho bầu trời tối tăm hơn. Ngàn Hồng là tên tiếng Nôm của núi Hồng Lĩnh ở Hà Tĩnh. Tác giả xúc cảm trước cái rét, cái lạnh của 3 tháng mùa đông. Làn gió bấc thổi lọt qua tấm “rèm thưa”, đã lạnh càng thêm lạnh.

Cảo mực hơi may ngòi bút rít,

Phím loan cười nhuộm sợi tơ chùng.

“Cảo mực” có nghĩa là giấy mực. Trời rét quá làm mực bị đông lại, ngòi bút “rít” khiến anh nho sĩ nghèo không thể viết thành chữ. Đến “phím loan” cũng bị cái rét làm cho “sợi tơ chùng”. Qua ngòi bút của nhà thơ, hình ảnh một nhà nho nghèo chưa gặp vận hiện lên rõ ràng. Một người giàu nghị lực, có một đời sống tâm hồn phong phú đang đứng trước mọi thử thách, gian khổ, thiếu thốn cuộc đời.

Bốn mùa ví những xuân đi cả,

Góc núi ai hay sức lão tùng.

Nhà thơ giả định hàm ý bày tỏ một quan niệm sống, một cách sống. Nếu cả 4 mùa trong một năm đều là mùa xuân hết thảy, thì rất ấm áp, thuận lợi. Mọi người sẽ không biết được cái lạnh giá của mùa đồng, rèn được sức chịu đựng sương gió lạnh như cây thông, cây tùng già. Cách nói có vẻ bình dị nhưng vô cùng sâu sắc.

Trong văn thơ, “lão tùng” ám chỉ những có người tài đức, giàu nghị lực, vượt qua nhiều gian khổ của cuộc đời. Tùng thường đại diện cho mùa đông. Nó vẫn xanh tốt trước thiên nhiên hà khắc, mưa gió, rét mướt. Tác giả muốn ám chỉ: còn người phải học cách cứng cỏi, lạc quan và tự tin. Dù khó khăn đến đâu cũng không được lùi bước.

Chỉ qua bài thơ “Vịnh mùa đông”, Nguyễn Công Trứ đã nói lên tài đức và phẩm hạnh của một nhà nho chân chính. Từ đó, ông nêu cao một quan niệm nhân sinh tuyệt đẹp. Cái giá lạnh mùa đông trở thành mọi thử thách cuộc đời.

Nguồn: Tổng Hợp